Hiện nay, số lượng doanh nghiệp niêm yết làm ăn khó khăn, thua lỗ dẫn đến bị cảnh báo, kiểm soát trên sàn chứng khoán là không ít. Đây cũng có thể là cơ hội cho các hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A) để từ đó vực dậy các công ty thoát khỏi tình cảnh ngặt nghèo.
Thực tế, những thương vụ M&A trên sàn dù vẫn xuất hiện, nhưng nhìn chung đều hướng đến những doanh nghiệp tốt, có chất lượng mà rất ít thấy xuất xuất hiện hoạt động này tại các công ty đang ở trạng thái "thoi thóp". Hoạt động M&A vào các công ty yếu kém, tạm gọi là M&A "mạo hiểm", vẫn đang rất dè chừng các công ty yếu kém trên sàn.
Điều này dẫn đến khi gặp khó khăn, cửa được cứu của các công ty cũng rất thấp.
"Kén" vì sợ bị "nuốt"
Các doanh nghiệp niêm yết bị đưa vào diện kiểm soát hay cảnh báo đa phần hoạt động trong những ngành kém hấp dẫn, hoạt động kinh doanh khó khăn cũng xuất phát từ khó khăn chung của ngành như chứng khoán, vận tải biển, bất động sản... Những ngành này rất kén nhà đầu tư trong giai đoạn hiện tại.
Ví dụ như ngành chứng khoán thì gần như những công ty nước ngoài chỉ muốn mua giấy phép và công ty phải "sạch" nợ, ngành vận tải biển thì các chuyên gia dự đoán dư thừa nguồn cung tàu đến 2015, ngành bất động sản thì nhà đầu tư chỉ quan tâm mua tài sản giá rẻ nhưng cũng rất kén chọn.
Đa số nhà đầu tư thích những ngành hàng tiêu dùng, y tế... vốn dĩ miễn nhiễm với khó khăn chung của nền kinh tế. Do đó, không dễ để các doanh nghiệp hoạt động trong những ngành đang gặp khó khăn kêu gọi vốn đầu tư bên ngoài.
Một lý do khác là đa phần các doanh nghiệp niêm yết ngay từ khi còn làm ăn hiệu quả đã không mặn mà trong việc tìm kiếm hay ít nhất là có mối quan hệ với các nhà đầu tư chiến lược đúng nghĩa (nhà đầu tư cùng ngành, có thể thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp ở nhiều khía cạnh ngoài vấn đề tài chính đơn thuần).
Việc tìm kiếm và quan hệ với nhà đầu tư chiến lược đòi hỏi doanh nghiệp bỏ nhiều công sức và thời gian, và phải thực hiện một cách bài bản. Khi tình hình khó khăn doanh nghiệp mới tất bật kêu gọi nhà đầu tư thì e rằng đã quá trễ, vì những diễn biến bất lợi của ngành càng làm chùn chân nhà đầu tư, qua đó kéo dài thời gian kêu gọi vốn.
Có lẽ câu chuyện "se duyên" không ngọt ngào giữa Bibica (mã chứng khoán BBC) và Lotte đã phần nào khiến doanh nghiệp e ngại nhà đầu tư chiến lược cùng ngành. Ngoài ra, đối với các doanh nghiệp niêm yết thì rủi ro bị thôn tính luôn hiển hiện, các doanh nghiệp thường có xu hướng tự bảo vệ mình và không thoải mái khi có 1 đối tác nắm quá nhiều cổ phần. Để mua lại doanh nghiệp thoi thóp sau đó tiếp sức để sống đòi hỏi những nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm, am hiểu thực sự trong quản trị khủng hoảng… chứ không chỉ có tiền là đủ.
Dè chừng vì sợ "mất oan"
Thực trạng sổ sách kế toán cũng khiến nhà đầu tư "ngán ngẩm" khi muốn đầu tư vào doanh nghiệp. Nghi án giấu lỗ của các doanh nghiệp niêm yết không phải là hiện tượng hiếm mặc dù các báo cáo tài chính được kiểm toán hẳn hoi.
Hiện tượng các doanh nghiệp niêm yết bất ngờ công bố lỗ khủng không phải là hiếm. Mà sau khi những con số này được công bố ra, thì thường doanh nghiệp rơi vào tình thế hết sức ngặt nghèo, rất khó để mà "cứu chữa" được, mua doanh nghiệp có thể đồng nghĩa với việc mua một xác chết, mà như vậy thì không ai muốn.
Vẫn biết rằng khi muốn thực hiện hoạt động M&A thì nhà đầu tư sẽ tiến hành kiểm toán lại báo cáo tài chính của doanh nghiệp niêm yết. Tuy nhiên, việc báo cáo kế toán bị nghi ngờ về chất lượng hạn chế phần nào việc sàng lọc ban đầu của nhà đầu tư.
Chỉ có những nhà đầu tư nắm rõ về doanh nghiệp mới mạnh dạn xúc tiến mà không cần tham khảo quá nhiều báo cáo tài chính. Tuy nhiên, số lượng những nhà đầu tư thế này không nhiều. Điều này dẫn đến việc xác định giá trị doanh nghiệp cũng là rào cản đối với hoạt động M&A các doanh nghiệp sắp phá sản.
Chưa kể, việc tiến hành M&A trên thị trường niêm yết cũng sẽ nhận được nhiều sự theo dõi của các nhà đầu tư khác, trong một số trường hợp, điều này có thể dẫn đến việc gặp khó khăn khi thực hiện. Chẳng hạn việc mua vào cổ phiếu, nếu thị trường nhìn ra được đây là động thái mua thâu tóm, thì có thể dẫn đến việc sẽ tranh giành hàng hoá với bên mua. Vậy nên, nhiều khi mua dưới sàn có khi còn lặng lẽ hơn ở trên sàn.
Nói vậy để thấy rằng trong những thương vụ M&A, để người mua và người bán gặp nhau đã là khó, gặp nhau xong rồi còn có thể mua bán được hay không lại là một chặng đường rất dài.
